Valkenburg is een dorp en voormalige gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Limburg, nabij de grens met Duitsland. Het ligt ten noorden van Gulpen en behoorde vóór 2007 tot de gelijknamige gemeente Valkenburg (Limburg). De gemeente is sinds 1 januari 2007 onderdeel van de nieuwe gemeente Valkenburg aan de Geul.
Geografie
Valkenburg ligt op ongeveer 130 meter boven NAP, in een vruchtbare vallei van de rivier de Geul. Door het dorp loopt de Geuldalroute, die Valkenburg met Gulpen verbindt en waarlangs ook fiets- en wandelroutes liggen.
In Valkenburg zijn verschillende kernen: valkenburgcasino.nl ‘s-Hertogenrade en Klimmen lagen tot 2007 in andere gemeentes. ‘S Hertogenraad is een groot dorp aan de rand van het geologisch park De Geuldalroute, waarvan Valkenburg ook onderdeel uitmaakt.
Een der belangrijkste trekpleisters van Valkenburg zijn de vele mijnen die in het gebied te vinden zijn. Ze strekken zich over 17 kilometer uit en waren vroeger vooral bekend om hun kalksteenmijnen, waarvan de meest beroemde de Mijn Valkenbosch is.
Economie
In het verleden was Valkenburg een centrum voor mijnbouw. De kalksteen werd geëxtraherd uit de mijnen en gebruikt als bouwmateriaal of om cement te produceren. Daarnaast vond ook zilvererts-ontginning plaats. Omdat de kwaliteit van het erts niet hoog genoeg was, werden in Valkenburg geen spoorwegen aangelegd. Dus is er een tramlijn overgezet op motorrijtuigen. Aanvankelijk waren dit lichte vrachtauto’s die door zes personen bestuurd werd met enige hulp.
In de loop der jaren hebben de mijnen steeds meer verloren van hun belang en zijn het toerisme en landbouw die nu voornamelijk op Valkenburg afgestemd zijn. De kalkmijn Mijn Valckenbosch is een van de grootste trekpleisters voor bezoekers.
Geschiedenis
Ook al heeft Valkenburg als naam een Franse oorsprong (afgeleid uit val, berg), het dorp zelf is echter een Oud-Germaans ontstaan. In de Romeinse tijd was er in de nabijheid van Valkenburg al bewoning.
In de 16e eeuw maakte Valkenburg zijn intrede in de geschiedenis als mijnbouwdorp, toen ze hier goud en later zilvermijnbevingen vonden, waardoor het dorp rijk werd. In diezelfde periode begon ook met de aanleg van een fortificatie rondom het kasteel ’s Hertogenrade.
Aan het einde van de 17e eeuw had Valkenburg 1.150 inwoners en waren er vier mijnen, drie zand- en steenfabrieken en twee glasblazers gevestigd op gemeentegrond.
Door een grote brand uit 1885 werd de oude stad grotendeels verwoest, waarop het torentje ’s Hertogenrade gebouwd werd als symbool van herstel. Aanvankelijk hadden beide dorpen nog hun eigen raad en belastingen; sinds 1920 vallen beiden echter onder één bestuur.
Ten gevolge van de opkomst van spoorvervoer in het begin van de 20e eeuw kwam er een einde aan de lijndiensten die Valkenburg bedienden, inclusief de motorbus. Maar sinds 1936 is Valkenburg overigens weer wel met een voertuig te bereiken.
Ondergronds
In het centrum van het dorp ligt een uitkijkpunt naar onderste grotten van Mijn Valckenbosch, die gebruikt werd om de kalksteenmijnen in zichtbare richting afgevlakt en daarna verhoogd te maken. Door deze techniek zijn er veel mijngangen ontstaan.
Met een speciale tram voor voetgangers met kabelbaan ging het bovenste gedeelte van de mijnbevingen op 29 september 1967 in bedrijf, nadat ze eerst uitgebroken waren en vervolgens geëlektrificeerd werden. Met de ingebruikname kwam de lage trein weg bijna onmiddellijk in aanmerking voor een stel bezienswaardigheden en gaf het dorp opnieuw een impuls.
Risico’s
De Valkenburgse kalkmijnen zijn vanwege hun geologische structuur niet stabiel. Aanvankelijk was de verwachting dat er in 50 jaar ontploffingen zouden plaatsvinden door ondergrondse instorting, maar het heeft nog langer geduurd.
Sinds het begin van 2011 hebben in Valkenburg vijf ongevallen geregistreerd. In twee gevallen werden ook de bezoekers gewond en konden deze worden opgespoord. De overige slachtoffers waren niet herkenbaar of kwamen aan bij een dorpeling.
Overig
Naburige dorpen in Valkenburg zijn Eijsden, Gulpen, Meerssen, Maastricht, Simpelveld, en Ubachsberg; de grens met Duitsland ligt op 4 km afstand.
